Zapis książki w bibliografii obejmuje zwykle dane autora, tytuł publikacji, miejsce wydania, wydawcę i rok wydania. Gdy korzystasz z jednego rozdziału, wpis musi dodatkowo wskazać autora oraz tytuł rozdziału, książkę, w której go opublikowano, i zakres stron.
Najpierw ustal więc, czy opisujesz całą książkę, czy tylko jej część. To rozróżnienie decyduje o kolejności danych i chroni przed częstym błędem: zapisaniem rozdziału tak, jakby był osobną książką.
Najważniejsze informacje:
- Wpis dotyczący książki zawiera autora lub autorów, tytuł oraz dane wydawnicze.
- Przy rozdziale podaj najpierw autora i tytuł rozdziału.
- Po oznaczeniu „W:” wpisz dane książki, z której pochodzi rozdział.
- Rozdział wymaga wskazania numeru strony lub zakresu stron.
- Redaktor całej książki nie musi być autorem konkretnego rozdziału.
- Numer wydania dodaj wtedy, gdy publikacja wskazuje wydanie kolejne lub zmienione.
- W całym spisie źródeł zachowaj ten sam styl, interpunkcję i sposób wyróżniania tytułów.
Zanim zaczniesz: rozpoznaj źródło i zbierz dane
Dobra bibliografia nie zaczyna się od stawiania kropek i przecinków, lecz od rozpoznania dokumentu. Otwórz książkę i odpowiedz na jedno pytanie: korzystasz z publikacji jako całości czy z konkretnego tekstu w jej środku?
Jeśli powołujesz się na całą książkę, przygotowujesz opis wydawnictwa zwartego. Gdy wykorzystujesz jeden rozdział, esej albo inny wyodrębniony fragment, potrzebujesz opisu części książki. W drugim przypadku sam tytuł tomu i nazwisko redaktora nie wystarczą, ponieważ odbiorca powinien móc odnaleźć konkretny rozdział.
Dane odczytuj z karty tytułowej i strony redakcyjnej. Do podstawowego opisu przydadzą się:
- autor lub autorzy publikacji;
- tytuł książki oraz podtytuł, jeśli występuje;
- miejsce wydania;
- nazwa wydawcy;
- rok wydania;
- informacja o wydaniu, jeżeli książka nie jest wydaniem pierwszym;
- przy rozdziale: autor rozdziału, jego tytuł i strony.
Nie wpisuj informacji na podstawie pamięci, skróconego opisu z księgarni ani danych z okładki, jeśli różnią się od tych podanych w publikacji. W bibliografii liczy się identyfikacja źródła, a nie skrócona charakterystyka książki.
Przed rozpoczęciem pracy ustal też, jaki wzór obowiązuje w szkole, na uczelni albo w redakcji. Styl bibliograficzny decyduje o formie zapisu, między innymi o kolejności nazwiska i imienia, zapisie redaktora, interpunkcji oraz wyróżnieniu tytułu. Nie łącz elementów różnych wzorów w jednym wpisie.
Gdy masz już komplet danych i znasz wymagany styl, możesz ułożyć opis całej książki.
Jak zapisać książkę w bibliografii
Opis książki ma pokazać, kto ją stworzył, jak brzmi jej tytuł i kiedy oraz gdzie została wydana. Ogólny układ może wyglądać tak:
Autor lub autorzy. Tytuł książki i podtytuł. Wydanie, jeśli nie jest pierwsze. Miejsce wydania: wydawca, rok wydania.
To schemat roboczy, a nie uniwersalny wzór interpunkcyjny dla każdej pracy. W wymaganym stylu poszczególne elementy mogą być zapisane inaczej, ale ich funkcja pozostaje podobna.
Ułóż dane w logicznej kolejności
Na początku wpisu umieść autora albo autorów. Następnie podaj tytuł książki. Jeżeli publikacja ma podtytuł, uwzględnij go zgodnie z zasadami przyjętego stylu.
Dalsza część to dane wydawnicze: miejsce wydania, wydawca i rok wydania. Te informacje pozwalają odróżnić publikację od innych książek o podobnym tytule lub odmiennych edycji tego samego dzieła.
Przykładowy zapis szablonowy:
Nazwisko, Imię. Tytuł książki: podtytuł. Miejsce wydania: Wydawca, rok wydania.
Nazwy, tytuł i dane w tym przykładzie są wyłącznie układem do uzupełnienia własnymi informacjami. Nie kopiuj go automatycznie, jeśli instrukcja wymaga innej kolejności lub innych znaków interpunkcyjnych.
Kiedy dodać wydanie, tom, serię lub ISBN
W podstawowym opisie książki najważniejsze są dane autora, tytuł i dane wydawnicze. Informację o wydaniu uwzględnij, gdy książka wskazuje wydanie kolejne albo zmienione. Przy pierwszym wydaniu zwykle nie trzeba podawać numeru wydania, o ile wybrany wzór nie stanowi inaczej.
Niektóre style lub wytyczne mogą wymagać także numeru tomu, nazwy serii albo ISBN. Dodawaj je wtedy, gdy wynika to z instrukcji dla danej bibliografii. Nie dopisuj ich tylko dlatego, że pojawiają się w innym wzorze znalezionym w internecie.
Opis całej książki kończy sprawę tylko wtedy, gdy korzystasz z niej jako z całości. Przy konkretnym fragmencie potrzebujesz bardziej szczegółowego wpisu.
Jak zapisać rozdział książki
Rozdział jest częścią książki, dlatego jego opis zawiera dwa poziomy informacji. Najpierw identyfikujesz sam rozdział, a później publikację, w której go zamieszczono.
Ogólny schemat wygląda następująco:
Autor rozdziału. Tytuł rozdziału. W: Tytuł książki. Redaktor lub autor książki. Miejsce wydania: wydawca, rok wydania, strony rozdziału.
W poszczególnych stylach zmieni się zapis nazwisk, skrót określający redakcję, pozycja roku albo sposób oznaczenia stron. Zachowaj jednak podstawową relację: najpierw fragment, później książka macierzysta.
Rozpocznij od autora i tytułu rozdziału
Autor rozdziału powinien znaleźć się na początku wpisu, ponieważ wskazuje osobę odpowiedzialną za konkretny tekst. Po jego danych podaj tytuł rozdziału.
Następnie zastosuj oznaczenie „W:” i przejdź do opisu książki. To prosty sygnał, że rozdział nie jest samodzielną publikacją, lecz częścią większego tomu.
Dodaj dane książki i zakres stron
Po „W:” wpisz tytuł książki, a następnie dane osoby odpowiedzialnej za cały tom – autora albo redaktora, zależnie od charakteru publikacji. Dalej umieść miejsce wydania, wydawcę i rok wydania.
Na końcu wskaż lokalizację rozdziału, najczęściej jako zakres stron, na przykład: s. 25-42. Nie zastępuj go liczbą stron całej książki, ponieważ nie wskazuje ona miejsca konkretnego tekstu.
Przykładowy układ do wypełnienia:
Nazwisko, Imię autora rozdziału. „Tytuł rozdziału”. W: Tytuł książki, red. Imię Nazwisko. Miejsce wydania: Wydawca, rok wydania, s. xx-xx.
Taki wpis prowadzi czytelnika od autora wykorzystanego tekstu do pełnych danych tomu, w którym ten tekst się znajduje. Warto jeszcze rozdzielić dwie role, które często pojawiają się w książkach zbiorowych.
Autor rozdziału a redaktor książki zbiorowej
W pracy zbiorowej autor rozdziału i redaktor książki mogą być różnymi osobami. Autor napisał konkretny tekst, natomiast redaktor odpowiada za przygotowanie całej publikacji jako tomu.
Ta różnica wpływa na miejsce obu osób w opisie. Autor rozdziału występuje na początku wpisu, bezpośrednio przed tytułem swojego tekstu. Redaktora podajesz później – przy danych książki, po oznaczeniu „W:”.
Przykładowa sytuacja:
- korzystasz z rozdziału napisanego przez Annę Kowalską;
- rozdział opublikowano w książce przygotowanej pod redakcją Jana Nowaka;
- wpis zaczynasz od Anny Kowalskiej, ponieważ cytowany fragment jest jej autorstwa;
- Jana Nowaka wskazujesz przy opisie całej książki jako redaktora tomu.
Nie zamieniaj tych funkcji miejscami. W przeciwnym razie wpis może sugerować, że redaktor napisał rozdział albo że autor jednego tekstu stworzył całą publikację.
Jeżeli ta sama osoba pełni obie role, nadal warto zachować układ wynikający z funkcji: najpierw autor fragmentu, a później osoba odpowiedzialna za książkę w jej części opisu.
Po ustaleniu ról pozostaje dopracowanie danych, które odróżniają konkretną edycję i wskazują położenie rozdziału.
Strony, wydanie i zgodność z wybranym stylem
Przy rozdziale zakres stron pełni ważną funkcję praktyczną: pozwala zlokalizować wykorzystany tekst w obrębie książki. Podaj strony po danych wydawniczych, w formacie wymaganym przez wybrany wzór.
Informację o wydaniu dodaj, gdy publikacja jest wydaniem kolejnym lub zmienionym. Ten element pomaga odróżnić konkretną wersję książki od wcześniejszej albo późniejszej edycji. Zapisuj go zgodnie z tym samym stylem, którego używasz w pozostałych pozycjach.
Jednolitość dotyczy nie tylko danych, ale także formy. W całej bibliografii stosuj:
- tę samą kolejność elementów;
- ten sam sposób zapisu autorów;
- jednolitą interpunkcję;
- konsekwentne wyróżnianie tytułów;
- jeden sposób zapisu stron, redaktorów i wydań.
Jednolity zapis ułatwia odczytanie źródeł i zmniejsza ryzyko, że jedna pozycja będzie wyglądała jak przygotowana według innego systemu. Jeśli masz wzór od promotora, nauczyciela lub redakcji, traktuj go jako punkt odniesienia również wtedy, gdy różni się od przykładów znalezionych gdzie indziej.
Gdy wszystkie elementy są już na miejscu, wystarczy porównać wpis z krótką listą kontrolną.
Końcowa kontrola wpisu: książka czy rozdział?
Przed oddaniem pracy przeczytaj każdy wpis od początku do końca i sprawdź, czy odpowiada rodzajowi wykorzystanego źródła.
Dla książki zweryfikuj:
- czy podałeś autora lub autorów;
- czy tytuł książki jest kompletny;
- czy wpisałeś miejsce wydania, wydawcę i rok;
- czy uwzględniłeś kolejne albo zmienione wydanie, jeśli jest podane;
- czy forma zapisu pasuje do pozostałych pozycji.
Dla rozdziału sprawdź dodatkowo:
- czy na początku znajduje się autor rozdziału;
- czy podałeś tytuł rozdziału;
- czy po „W:” umieściłeś dane książki;
- czy odróżniłeś autora rozdziału od redaktora tomu;
- czy podałeś strony konkretnego rozdziału.
Najprostsza zasada brzmi: książkę opisujesz jako całość, a rozdział jako część książki. Jeśli wpis pokazuje oba te poziomy informacji i zachowuje wymaganą formę, bibliografia oraz spis źródeł będą czytelne i kompletne.
